Jacobuskerk
De gotische kerk van Rolde, met een toren die van ver te zien is. Eeuwenlang kwam hier ook de Etstoel bijeen, de hoogste rechtbank van Drenthe.
De Jacobuskerk staat op de Kerkbrink, midden in het dorp. De toren was vroeger een baken voor reizigers van en naar Groningen, en het richtpunt bij de verkaveling van het Westersche Veld en het Oosterveld van Rolde: de kavels beginnen smal bij het dorp en worden naar buiten toe breder.
Geschiedenis
Rond het jaar 900 werd op deze plek de eerste van drie houten kerken gebouwd. Rond 1200 kwam er een grote Romaanse kerk met drie beuken, bijna even breed als de huidige maar met een korter koor. De gotische kerk van nu werd tussen 1399 en 1428 gebouwd: eerst de toren, waarschijnlijk door bouwmeester Johan die Werckmeister, daarna de kerk. In 1427 of 1428 werd ze ingewijd. In 1598, na de Reformatie, werd hier de eerste vergadering van de protestantse kerkgemeenten in Drenthe gehouden.
De kerk was meer dan een gebedshuis. Drenthe was verdeeld in zes rechtsgebieden, de dingspelen, en Rolde was het middelpunt van het Rolderdingspel. Voor zware zaken was er de Etstoel, met 24 gezworenen of etten, vier uit elk dingspel. De Etstoel hield drie keer per jaar zitting: in Balloo, in Rolde en in Anloo. In Rolde gebeurde dat in de Romaanse kerk, en vanaf 1428 werden de zittingen van Balloo en Rolde allebei in de nieuwe kerk gehouden. In 1688 verhuisde de rechtbank naar Assen. De Etstoel sprak niet alleen recht, maar stelde ook regels vast, en bleef tot 1791 het hoogste rechtscollege van Drenthe.
Restauraties
Een restauratie in 1854 pakte slecht uit: de gewelven en de triomfboog verdwenen en het dak werd verlaagd. Na een opgraving begon in 1961 een grondige restauratie, die tot 1964 duurde. De kerk kreeg haar oorspronkelijke hoogte terug, en het koorgewelf en de triomfboog werden hersteld. Daarbij werd op de plaats van een altaar een jacobsschelp gevonden, een aanwijzing dat Jacobus een van de beschermheiligen was.
De gebrandschilderde ramen in het koor zijn van glazenier Joep Nicolas. Ze zijn tussen 1964 en 1968 geplaatst en geschonken door onder meer de provincie Drenthe; zes ervan beelden de Drentse dingspelen uit.
Bezoek
De kerk is nog altijd in gebruik, door de Protestantse Jacobuskerkgemeente en de rooms-katholieke St. Jacobusstatie. Buiten de diensten is ze overdag te bezichtigen, en er is een audiotour, ook een voor kinderen. Openingstijden en activiteiten staan op rolderkerk.nl. Vlak bij de kerk liggen de hunebedden D17 en D18.