Activiteiten
Musea, buitenplekken en uitstapjes in de omgeving.
Het dorp
Over Rolde
Rolde is een esdorp op de Rolderrug, midden in Drenthe, aan de N33 tussen Assen en Gieten. Op 1 januari 2023 woonden er 3710 mensen. De naam komt in 1232 voor het eerst voor, als Rotlo, wat ‘rood bos’ kan betekenen of ‘gerooid bos’.
Een dorp rond brinken
Rolde is gebouwd zoals de oude Drentse esdorpen: rond brinken, met de gezamenlijke akker, de es, ernaast. Aan de Kerkbrink staat de Jacobuskerk, aan de Grote Brink de korenmolen. Molenmaker Hunse uit Assen bouwde die in 1873, nadat de vorige molen in 1872 was afgebrand. Vrijwillige molenaars laten hem nog altijd draaien en malen.
Waar Drenthe recht sprak
Drenthe was vroeger verdeeld in zes rechtsgebieden, de dingspelen, en Rolde was het middelpunt van het Rolderdingspel. De Etstoel, de hoogste rechtbank van Drenthe, kwam drie keer per jaar bijeen: twee keer in Rolde en een keer in Anloo. Elk dingspel stuurde er vier etten heen. Vanaf 1428 werden de zittingen in Rolde in de Jacobuskerk gehouden, tot de rechtbank in 1688 naar Assen verhuisde.
De gotische kerk werd tussen 1399 en 1428 gebouwd. Haar toren was een baken voor reizigers op weg naar Groningen, en de oude karrensporen op het Balloërveld wijzen er nog altijd naartoe.
Het wapen van Rolde
Op 28 november 1922 kreeg de gemeente Rolde een eigen wapen: een gouden schild met een rode baan in het midden, met daarop een zilveren zwaard en een klein zilveren kruis. Aan weerszijden van de baan staan twee rode rechterhanden met twee opgestoken vingers, zoals bij het zweren van een eed.
Het wapen verwijst naar de Etstoel. Het zwaard en het kruis staan voor het recht, de vier handen voor de vier etten die Rolde naar de rechtszittingen stuurde: twee uit de ridderschap en twee uit de eigengeërfden, de boeren met eigen grond.
In 1950 kwamen er een kroon en twee schildhouders bij. Dat zijn ook twee etten: links een edelman met een degen en een hoed met struisveren, rechts een boer met een schriftrol in zijn hand. Op 6 december 1950 werd dit wapen aan de gemeente verleend.
De vlag en het logo
Op 9 februari 1962 stelde de gemeenteraad ook een vlag vast, ontworpen door G.A. Bontekoe: een gele en een rode baan, met het kruis op het geel en het zwaard op het rood. Toen Rolde in 1998 opging in Aa en Hunze, verdwenen het wapen en de vlag. In het wapen van Aa en Hunze is niets van Rolde overgenomen.
Het schild leeft voort in het logo van Rolde.nl: een moderne versie van het wapen, met het zwaard, het kruis en de vier handen.
Van gemeente Rolde naar Aa en Hunze
Tot 1998 was Rolde de hoofdplaats van een eigen gemeente. Daar hoorden ook de dorpen Grolloo, Balloo, Schoonloo en Amen bij, en de buurtschappen Ekehaar, Nijlande, Deurze, Geelbroek, Marwijksoord, Papenvoort, Nooitgedacht, Eleveld en Eldersloo.
Rolde heeft drie gemeentehuizen gehad. Het eerste stond aan de Hoofdstraat 25, op de splitsing met de Gieterstraat en de Grolloërstraat, in een pand dat Sicco Tjassens in 1797 bouwde. In 1918 verhuisde het bestuur naar een nieuw gemeentehuis aan de Hoofdstraat 11, ontworpen door architect J. Neisingh uit Assen. Van 1974 tot 1998 zat de gemeente aan de Grote Brink 3, in de voormalige lagere landbouwschool uit 1952.
In 1998 ging Rolde met Anloo, Gasselte en Gieten op in de nieuwe gemeente Aa en Hunze, die haar gemeentehuis in Gieten heeft. Het gemeentehuis aan de Hoofdstraat 11 is nu een woning met kantoorruimte en staat er nog vrijwel gaaf bij, met het achtkantige torentje op het dak.
Het station
Van 1905 tot 1947 had Rolde een station aan de spoorlijn van Assen naar Stadskanaal, aangelegd door de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij. Het stationsgebouw uit 1903 is ontworpen door de Amsterdamse architect Eduard Cuypers. De spoorlijn is in 1972 afgebroken; het gebouw is nu een woonhuis en een rijksmonument.
De Roldermarkt en de eerste TT
De Roldermarkt begon als veemarkt: volgens de organiserende vereniging OVVR werd er sinds 1785 vee verhandeld. Tegenwoordig is het een feestweek in september, met de paardenmarkt, een warenmarkt, een landbouwbeurs en een kermis.
In 1925 begon en eindigde in Rolde de allereerste TT, op een circuit van 28,4 kilometer over de wegen naar Borger, Schoonloo en Grolloo. Vanaf 1926 werd de race bij Assen verreden. Over beide oude circuits loopt nu de Tour de TT, een motor- en een fietsroute.
Hunebedden en natuur
Op de es bij de kerk liggen de hunebedden D17 en D18, op zo’n 200 meter van elkaar. Ze zijn gebouwd tussen 3400 en 3200 voor Christus.
Om Rolde heen ligt het Nationaal Park Drentsche Aa, met beekdalen, esdorpen, heide en bos. Bij Balloo ligt het Balloërveld, ruim 360 hectare heide met grafheuvels en een schaapskooi. Aan de rand van het dorp liggen de Rolder zandverstuiving, die sinds 2016 wordt hersteld, en het hertenkamp aan de Bosrand. Rolde is een etappeplaats van het Pieterpad.
Ontdek Rolde
